Loop door een willekeurige nieuwbouwwijk en je ziet het overal: achtertuinen die van gevel tot schutting zijn volgelegd met tegels. Jarenlang was dat de norm, want tegels zijn onderhoudsvrij en je hoeft nooit te wieden. Maar die gedachte is aan het kantelen. Steeds meer tuinbezitters gooien hun bestrating eruit en planten er bloemen, struiken en gras voor terug, en daar zit een heel praktische reden achter die verder gaat dan smaak.
Waarom steeds meer tuinen de tegels uitgaan
Frank van der Heide, directeur van Tuinbranche Nederland, meldde in 2024 dat de sector het jaar daarvoor vooral dankzij bloemen en planten liet groeien: in 2023 werd er voor 2,15 miljard euro aan tuinartikelen verkocht, ongeveer 4 procent meer dan in 2022. Van der Heide noemt een concreet doel: 10 vierkante meter groen per tuin erbij. Opgeteld komt dat neer op 55 miljoen vierkante meter, zo groot als Nationaal Park De Hoge Veluwe.
Daar is reden voor. Van de ongeveer 5,5 miljoen tuinen in Nederland ligt de helft nog vol met stenen, tegels of grind. Uit onderzoek onder 2.500 tuinbezitters wil 30 procent actief vergroenen en twijfelt nog eens 30 procent. Dat is dus geen kleine nichebeweging, maar een verschuiving die in de helft van de tuinen van het land kan landen.
Een tegel wordt in de zomer gloeiend heet
Noï Boesten van het IVN, het Instituut voor Natuureducatie en Duurzaamheid, noemt volledig verstenen tuinen weleens "kattenbakwijken" en legt uit waarom dat geen grapje is. Een tegel kan in de zomer oplopen tot ongeveer 50 graden, terwijl een beplante tuin rond de 20 graden blijft. Dat verschil voel je niet alleen als je op blote voeten naar de barbecue loopt. Het werkt ook door in je huis, want een hete tuin straalt die warmte simpelweg af naar de gevel.
Boesten wijst er ook op dat een stenen tuin niet per se minder werk is dan gedacht. Onkruid tussen de voegen, mos dat terugkomt, een drainage die verstopt raakt: ook bestrating vraagt onderhoud, alleen minder zichtbaar dan een border die je een keer per week bijhoudt.
Zoveel water houdt een groene tuin vast
Het tweede argument gaat over regenbuien. Eén vierkante meter beplante tuin kan jaarlijks tot tien badkuipen water vasthouden die anders rechtstreeks de straat en het riool op zoeken. Bij een tegeltuin heeft water geen andere kant op dan weglopen, en dat is precies wat bij hevige regenval voor overstroomde straten en volle rioleringen zorgt. Steden en dorpen merken dat ook: ongeveer de helft van de Nederlandse gemeenten biedt inmiddels een regeling aan om bewoners te helpen hun tuin te vergroenen, van gratis planten tot een vergoeding per tegel die je inlevert.
Wie zelf met regenwater wil spelen, kan dat trouwens prima combineren met een groene tuin. Een regenton onder de regenpijp vangt het overschot op, en dat water gebruik je dan weer bij droogte voor de planten die je net hebt neergezet.
Zo begin je zelf met ontstenen
Je hoeft niet in één weekend je hele achtertuin open te breken. Begin met een strook langs de border of rond een boom, en werk van daaruit verder.
- Begin bij de randen van de tuin, waar tegels vaak toch al los liggen of scheef zakken.
- Kies voor halfverharding (grind met een stevige ondergrond) op plekken waar je toch moet kunnen lopen, zoals een looppad naar de schuur.
- Plant eerst bodembedekkers en laagblijvende struiken: die vullen snel en voorkomen dat onkruid de ruimte overneemt.
- Houd rekening met leidingen en kabels voordat je gaat spitten, zeker bij een tuin die ouder is dan tien jaar.
Heb je een voorkeur voor een rustige, vloeiende indeling in plaats van strakke vakken? Dan sluit dat goed aan op wat we eerder schreven over hoe je een tuin van strak naar organisch verandert: juist bij het weghalen van rechte tegelpatronen ontstaat ruimte voor rondere, natuurlijkere vormen.
Dit is het beste moment om te beginnen
Het mooie van ontstenen is dat je het stapsgewijs kunt doen, zonder dat je tuin er in de tussentijd rommelig bij ligt. Begin in het najaar of vroege voorjaar, zodat nieuwe planten kunnen wortelen voordat de eerste hitte komt. Plan daarna de rest van je buitenruimte eromheen: een groene border werkt vaak beter in combinatie met een duidelijk zitgedeelte, bijvoorbeeld door je terras in te richten als volwaardige buitenkamer, zodat je het groen vanaf een vaste plek kunt bekijken in plaats van er zomaar tegenaan te kijken.
En als de zomeravonden eraan komen, maakt goed licht het verschil tussen een tuin die je alleen overdag gebruikt en een tuin waar je ook na het eten nog buiten zit. Daarvoor kun je terecht bij onze tips over buitenverlichting die je tuin 's avonds op zijn best laat zien. Een paar vierkante meter minder steen en een paar planten meer veranderen zo niet alleen hoe je tuin eruitziet, maar ook hoeveel je hem daadwerkelijk gebruikt.